Rulman Sesi ve Arızaları
Sağlıklı bir rulman neredeyse sessiz ve ılık çalışır. Ses, ısınma, titreşim veya boşluk başladıysa rulman bir şey anlatıyordur. Bu rehberde rulman neden ses yapar, neden ısınır, neden bozulur ve dağılır sorularını ve her arızanın sebebini, nasıl önleneceğini bulacaksınız.
Rulmanların çok azı tasarım ömrünü doldurarak bozulur. Çoğu yağlama hatası, kir veya su girmesi ve yanlış montaj yüzünden erken gider. Yani doğru teşhis, bir sonraki rulmanın daha uzun ömürlü olmasını sağlar.
Rulman Sesi: Hangi Ses Ne Anlama Gelir?
Bozuk rulman sesinin türü, arızanın sebebi hakkında çok şey söyler. Makine çalışırken sesi uzun bir tornavidanın ucunu rulman yatağına dayayıp sapını kulağınıza yaklaştırarak dinleyebilirsiniz.
| Ses | Olası sebep | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Devirle artan uğultu, homurtu | Yuvarlanma yüzeylerinde aşınma veya pullanma (yorulma). Rulman ömrünün sonuna gelmiş. | Değiştirin |
| Kumlu, hırıltılı ses | İçeri kir veya metal parçacık girmiş, yüzeyler aşınıyor. | Değiştirin, keçeyi kontrol edin |
| Tiz ıslık, cırlama | Yağsızlık, aşırı sıkı geçme veya sürtünen keçe. | Yağlamayı ve geçmeyi kontrol edin |
| Her turda tekrarlayan tık sesi | Bilezikte tek noktalık hasar; çoğunlukla montajda çekiçle vurulmasından kalan iz. | Değiştirin, montaj yöntemini düzeltin |
| Düzensiz tıkırtı, takırtı | Kafes hasarı, kırık bilya veya fazla boşluk. | Hemen durdurup değiştirin |
| Metalik vınlama (elektrik motoru) | Rulmandan elektrik akımı geçmesi, özellikle hız kontrollü (inverterli) motorlarda. | Topraklama ve yalıtımlı rulman değerlendirin |
Rulman Neden Isınır?
Rulman çalışırken ılınır, bu normaldir. Yatak elle tutulamayacak kadar ısınıyorsa veya sıcaklık giderek artıyorsa aşağıdaki sebeplerden biri vardır:
- Gres azlığıMetal metale temas başlar, sürtünme artar.
- Fazla gresRulmanı tamamen doldurmak gresin çalkalanmasına ve ısınmaya yol açar.
- Aşırı sıkı geçmeİç bilezik genleşir, iç boşluk kalmaz. Isınan yerlerde C3 boşluklu rulman kullanılır.
- Fazla ön yükKonik rulmanlarda somun fazla sıkılmışsa rulman ısınır.
- Eksen kaçıklığıMil ve yatak hizalı değilse yük düzensiz dağılır.
- Temaslı keçeYüksek devirde 2RS keçeler sürtünür; ZZ metal kapaklı tip daha az ısınır.
Geçme toleranslarının doğru seçimi için rulman tolerans tablosuna, C3 ve diğer boşluk sınıfları için boşluk sınıfları tablosuna bakabilirsiniz.
Rulman Neden Bozulur? Hasar Türleri
Söktüğünüz rulmanın görünümü, neden bozulduğunu gösterir. Yenisini takmadan önce sebebi bulmak, aynı arızanın tekrarlanmasını önler.
Yorulma (pullanma)
- Görünüm
- Yuvarlanma yüzeylerinde pul pul kalkmış, çukurlaşmış bölgeler.
- Sebep
- Rulman tasarım ömrünü tamamlamış ya da kapasitesinin üstünde yüklenmiş.
- Önlem
- Yükü ve devri kontrol edin; ömür kısa çıktıysa bir üst seriye geçin.
Aşınma
- Görünüm
- Yüzeyler matlaşmış, boşluk artmış, gres grileşmiş veya kararmış.
- Sebep
- İçeri kir, toz, talaş girmesi.
- Önlem
- Keçeli (2RS) tip kullanın, sızdırmazlığı iyileştirin, temiz montaj yapın.
Korozyon (paslanma)
- Görünüm
- Kırmızı-kahverengi pas lekeleri, düzenli aralıklı pas izleri.
- Sebep
- Su veya nem girmesi; yıkanan ekipman, açık havada bekleyen makine.
- Önlem
- Keçeli tip, suya dayanıklı gres, keçe ve contaların yenilenmesi.
Yağlama yetersizliği
- Görünüm
- Yüzeyler mavimsi-kahverengi renk almış, kafes yanmış veya erimiş.
- Sebep
- Gres bitmiş, yanlış gres veya yağlama aralığı çok uzun.
- Önlem
- Doğru gres ve yağlama aralığı; kapalı tiplerde rulmanı zamanında değiştirin.
Montaj hasarı
- Görünüm
- Bileziklerde bilya aralığıyla dizilmiş çukurlar, çatlamış bilezik.
- Sebep
- Çakarken darbenin bilyalar üzerinden geçmesi, yanlış alet, aşırı sıkı geçme.
- Önlem
- Yalnızca takılan bileziğe kuvvet uygulayın, ısıtarak veya presle takın.
Elektrik erozyonu
- Görünüm
- Yüzeylerde çamaşır tahtası gibi düzenli çizgiler.
- Sebep
- Rulmandan akım geçmesi; inverterli motorlar, kaynak yaparken yanlış topraklama.
- Önlem
- Doğru topraklama, gerekirse yalıtımlı rulman.
Rulman Ömrünü Uzatmanın 6 Yolu
- Aynı rulmanı takın. Söktüğünüz rulmanın kodunu okuyun; okunmuyorsa ölçüsünden bulun. Rulman kodu nasıl okunur?
- Doğru montaj yapın. Kuvveti yalnızca takılan bileziğe uygulayın; çekiçle bilyaların üzerinden vurmayın.
- Ortama uygun kapak seçin. Tozlu ve ıslak yerde 2RS, temiz ve yüksek devirli yerde ZZ.
- Doğru miktarda gres kullanın. Boşluğun üçte biri ile yarısı kadar; fazlası da azı da zararlı.
- Geçme toleransını doğru seçin. Isınan uygulamada C3 boşluklu rulman ve uygun mil toleransı.
- Yüke göre boyutlandırın. Ömür kısa çıkıyorsa bir üst seriye geçin. Ömrü hesaplayın
Rulman Sesi ve Arızaları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rulman arızası nasıl anlaşılır?+
En yaygın belirtiler: devirle artan uğultu veya hırıltı, normalden fazla ısınma, titreşim, mil veya tekerlekte boşluk (oynama) ve rulman bölgesinden gres sızması. Sökülmüş bir rulmanı elle çevirdiğinizde pürüzsüz dönmeli; takılma, kumlu bir his veya tık sesi varsa rulman hasarlıdır.
Bozuk rulman sesi nasıl olur?+
Bozuk rulman çoğunlukla devir arttıkça yükselen bir uğultu veya homurtu çıkarır. Kir girmişse kumlu bir hırıltı, yağsızsa tiz bir ıslık, bilezikte tek bir hasar noktası varsa her turda tekrarlayan bir tık sesi duyulur. Düzensiz takırtı kafes veya bilya kırıldığını gösterir ve en acil durumdur.
Rulman neden ses yapar?+
Sağlıklı bir rulman neredeyse sessiz döner. Ses, yuvarlanma yüzeylerinin bozulduğunu gösterir: yorulma sonucu pullanma, kir girmesiyle aşınma, paslanma, yağsızlık veya montajda oluşmuş çukurlar. Yeni takılmış bir rulman ses yapıyorsa en sık sebepler yanlış montaj, fazla sıkı geçme veya yanlış rulman seçimidir.
Rulman sesi nasıl kesilir?+
Hasarlı bir rulmanın sesi kalıcı olarak kesilmez; tek çözüm rulmanı değiştirmektir. Gres eklemek sesi birkaç gün azaltabilir ama hasarı gidermez ve rulman bozulmaya devam eder. Ses yağsızlıktan geliyorsa ve yüzeyler henüz hasar görmemişse doğru miktarda gres sorunu çözebilir; ancak kapalı (ZZ, 2RS) rulmanlar yeniden yağlanmaz, değiştirilir.
Rulman neden ısınır?+
En sık sebepler: gres azlığı veya tam tersi fazla gres (fazla gres çalkalanarak ısı üretir), aşırı sıkı geçme yüzünden iç boşluğun kalmaması, konik rulmanlarda fazla ön yük, eksen kaçıklığı ve yüksek devirde temaslı keçenin sürtünmesi. Rulman yatağı elle tutulamayacak kadar sıcaksa sebebi araştırılmalıdır. Isınan uygulamalarda standart yerine C3 boşluklu rulman kullanılır.
Rulman neden dağılır?+
Rulman dağılması, hasarın son aşamasıdır. Uyarı belirtileri (ses, ısınma, boşluk) göz ardı edildiğinde yüzeyler pullanır, kafes kırılır ve bilyalar ya da makaralar dağılır. Başlıca sebepler yağsız çalışma, kir veya su girmesi, aşırı yük ve yanlış montajdır. Dağılan rulman mili ve yatağı da hasarlandırabilir.
Rulman bozulursa ne olur?+
Başlangıçta ses ve titreşim artar, verim düşer. Bozulma ilerledikçe rulman ısınır, boşluk açılır ve mil yuvasında döner. Son aşamada rulman kitlenebilir (sıkışıp durabilir) veya dağılabilir; bu durumda mil, yatak, dişliler ve keçeler de zarar görür. Erken değiştirilen bir rulman, gecikmenin yol açacağı hasardan çok daha ucuzdur.
Tekerlek rulmanı arızası nasıl anlaşılır? Yolda bırakır mı?+
Tekerlek rulmanı arızasının tipik belirtisi, hızla birlikte artan bir uğultudur; ses virajlarda yük bir tarafa bindiğinde değişebilir. Direksiyonda titreşim veya tekerlekte boşluk da görülebilir. Erken aşamada araç yürür, ama arıza ilerledikçe rulman aşırı ısınabilir, tekerlek boşluğu artar ve ileri aşamada tekerlek kilitlenebilir. Bu bir güvenlik sorunudur; ses fark edildiğinde ertelemeden servise gidilmelidir.
Çamaşır makinesi rulmanı bozulursa ne olur?+
Çamaşır makinesinde kazan rulmanı bozulduğunda özellikle sıkma sırasında uçak sesine benzer yüksek bir uğultu duyulur, kazan elle oynatıldığında boşluk hissedilir. Çoğunlukla önce keçe bozulur, içeri su girer ve rulman paslanarak dağılır. Değişimde rulmanlarla birlikte keçe de yenilenmelidir; sökülen rulmanların kodunu okuyup aynısını takmak en doğrusudur.
Rulman neden kitler (sıkışır)?+
Rulman kitlenmesinin başlıca sebepleri yağsız çalışma, aşırı ısınma sonucu iç bileziğin genleşip boşluğun kapanması, aşırı sıkı geçme, içeri giren büyük kir parçacıkları ve dağılmış kafes veya bilyalardır. Isınan uygulamalarda C3 boşluklu rulman ve doğru geçme toleransı kitlenme riskini azaltır.
Rulman gresi hangi renk olmalı?+
Gresin rengi kalitesini veya tipini göstermez; aynı tip gres üreticiye göre sarı, kırmızı, mavi veya yeşil olabilir. Önemli olan rengin değişip değişmediğidir: koyulaşmış, siyahlaşmış veya içinde parlak metal parçacıklar görünen gres, rulmanın aşındığını gösterir. Süt gibi beyazlaşmış gres ise içeri su girdiğinin işaretidir.
Rulmana ne kadar gres konmalı?+
Genel kural, rulmanın içindeki boşluğun yaklaşık üçte biri ile yarısı kadar gres konmasıdır. Rulmanı tamamen doldurmak hatadır: fazla gres çalkalanarak rulmanı ısıtır ve keçelerden dışarı sızar. Kapalı (ZZ, 2RS) rulmanlar fabrikada gresle doldurulmuştur, ek yağlama gerekmez.