Rulman Tolerans Tablosu
Rulmanın mile ve yatağa ne kadar sıkı oturacağını mil toleransı ve yatak toleransı belirler. Yanlış tolerans seçilirse bilezik mil üzerinde döner ve aşınır ya da fazla sıkı geçme iç boşluğu yok edip rulmanı ısıtır.
Bu sayfada önce hangi durumda hangi toleransın seçileceği, ardından ISO 286 standardına göre mil ve yatak geçme toleranslarının µm değerleri verilmiştir. Rulman ölçüleri için rulman ölçü tablosuna bakabilirsiniz.
Hangi Geçme Toleransı Seçilir?
Temel kural: yüke göre dönen bilezik sıkı geçmeli, yüke göre sabit kalan bilezik daha gevşek olabilir. Elektrik motoru, pompa ve redüktörlerde mil döner, yük yönü sabittir; bu yüzden iç bilezik sıkı (k6), dış bilezik gevşek (H7) geçirilir.
Mil toleransı seçimi
| Çalışma durumu | Mil çapı | Tolerans |
|---|---|---|
| İç bilezik yüke göre döner, hafif yük | ≤ 18 mm | h5 |
| İç bilezik yüke göre döner, hafif yük | 18–100 mm | j6 |
| İç bilezik yüke göre döner, normal yük | 18–100 mm | k5 / k6 |
| İç bilezik yüke göre döner, normal yük | 100–200 mm | m5 / m6 |
| İç bilezik yüke göre döner, ağır yük (makaralı) | 50–140 mm | n6 |
| İç bilezik yüke göre sabit, mil üzerinde kayması gerekir | tümü | g6 |
| İç bilezik yüke göre sabit, kayma gerekmez | tümü | h6 |
Yatak toleransı seçimi
| Çalışma durumu | Tolerans |
|---|---|
| Dış bilezik yüke göre sabit (en yaygın durum) | H7 |
| Dış bilezik sabit, daha hassas çalışma istenir | J7 |
| Dış bilezik sabit, mil üzerinden ısı geliyor | G7 |
| Dış bilezik yüke göre döner, hafif yük | K7 |
| Dış bilezik yüke göre döner, normal yük | M7 |
| Dış bilezik yüke göre döner, ağır yük (ör. tekerlek göbeği) | N7 / P7 |
Bu öneriler genel çelik mil ve dökme demir/çelik yataklar içindir. Hafif alaşımlı yataklar, içi boş miller veya çok yüksek devir gibi özel durumlarda rulman üreticisinin kataloğu esas alınmalıdır.
Mil Tolerans Tablosu (µm)
Değerler üst / alt sapmadır. Örnek: 40 mm mil, k6 → 30–50 mm satırında +18 / +2 → mil çapı 40,002 ile 40,018 mm arasında olmalı.
| Çap (mm) | g6 | h6 | j6 | k5 | k6 | m5 | m6 | n6 | p6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 10–18 | −6 / −17 | 0 / −11 | +8 / −3 | +9 / +1 | +12 / +1 | +15 / +7 | +18 / +7 | +23 / +12 | +29 / +18 |
| 18–30 | −7 / −20 | 0 / −13 | +9 / −4 | +11 / +2 | +15 / +2 | +17 / +8 | +21 / +8 | +28 / +15 | +35 / +22 |
| 30–50 | −9 / −25 | 0 / −16 | +11 / −5 | +13 / +2 | +18 / +2 | +20 / +9 | +25 / +9 | +33 / +17 | +42 / +26 |
| 50–80 | −10 / −29 | 0 / −19 | +12 / −7 | +15 / +2 | +21 / +2 | +24 / +11 | +30 / +11 | +39 / +20 | +51 / +32 |
| 80–120 | −12 / −34 | 0 / −22 | +13 / −9 | +18 / +3 | +25 / +3 | +28 / +13 | +35 / +13 | +45 / +23 | +59 / +37 |
| 120–180 | −14 / −39 | 0 / −25 | +14 / −11 | +21 / +3 | +28 / +3 | +33 / +15 | +40 / +15 | +52 / +27 | +68 / +43 |
Yatak (Delik) Tolerans Tablosu (µm)
Rulmanın dış çapına göre okunur. Örnek: 6205 rulmanın dış çapı 52 mm → H7 için 50–80 mm satırında +30 / 0 → yatak deliği 52,000 ile 52,030 mm arasında olmalı.
| Çap (mm) | G7 | H7 | J7 | K7 | M7 | N7 | P7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 18–30 | +28 / +7 | +21 / 0 | +12 / −9 | +6 / −15 | 0 / −21 | −7 / −28 | −14 / −35 |
| 30–50 | +34 / +9 | +25 / 0 | +14 / −11 | +7 / −18 | 0 / −25 | −8 / −33 | −17 / −42 |
| 50–80 | +40 / +10 | +30 / 0 | +18 / −12 | +9 / −21 | 0 / −30 | −9 / −39 | −21 / −51 |
| 80–120 | +47 / +12 | +35 / 0 | +22 / −13 | +10 / −25 | 0 / −35 | −10 / −45 | −24 / −59 |
| 120–180 | +54 / +14 | +40 / 0 | +26 / −14 | +12 / −28 | 0 / −40 | −12 / −52 | −28 / −68 |
Kaynak: ISO 286-1 standart tolerans dereceleri ve ISO 286-2 sapma tabloları.
Sık Sorulan Sorular
Rulman mil toleransı nasıl seçilir?+
Önce hangi bileziğin yüke göre döndüğüne bakın. Mil dönüyor ve yük sabit yönlüyse (elektrik motoru, redüktör, pompa) iç bilezik sıkı geçmelidir; normal yükte genellikle k5 veya k6 kullanılır. İç bilezik yüke göre sabitse (sabit mil üzerinde dönen kasnak gibi) h6 veya kaymaya izin veren g6 seçilir. Yük arttıkça geçme sıkılaşır: j6, k6, m6, n6.
k6 mil toleransı ne demek?+
k6, milin anma ölçüsünden biraz büyük işlendiği bir tolerans sınıfıdır. Örneğin 25 mm çaplı bir mil k6 toleransında 25,002 ile 25,015 mm arasında olmalıdır. Rulman iç bileziğinin deliği ise anma ölçüsünden biraz küçük üretildiği için, k6 mil ile rulman arasında hafif bir sıkı geçme oluşur. Elektrik motorları ve genel makina uygulamalarında en sık kullanılan mil toleransıdır.
H7 yatak toleransı neden en yaygın?+
Çoğu uygulamada yük yönü sabittir ve dış bilezik yuvasında dönmez. Bu durumda dış bileziğin yuvaya çok sıkı oturması gerekmez; H7 ile hafif boşluklu veya geçiş geçmesi elde edilir. Bu sayede rulman yatağa kolay takılır, sökülür ve ısıl genleşmede dış bilezik eksenel yönde hareket edebilir.
Sıkı geçme ile boşluklu geçme arasındaki fark nedir?+
Sıkı geçmede mil, rulman deliğinden büyüktür; rulman pres, ısıtma veya çakma ile takılır ve bilezik mil üzerinde dönemez. Boşluklu geçmede mil delikten küçüktür; rulman elle takılır ama yük altında bilezik mil üzerinde dönerek aşınma yapabilir. Yüke göre dönen bilezik her zaman sıkı geçmelidir, aksi halde bilezik kayar ve mil yüzeyi bozulur.
Tablodaki µm değerleri nasıl okunur?+
Değerler anma ölçüsüne eklenen sapmalardır ve mikrometre (µm, binde bir milimetre) cinsindendir. 30–50 mm aralığında k6 için +18 / +2 yazıyorsa, 40 mm çaplı bir mil 40,002 ile 40,018 mm arasında olmalıdır. Eksi değerler milin anma ölçüsünden küçük işleneceğini gösterir.