Rulman Çeşitleri ve İsimleri
Rulmanlar, içindeki yuvarlanma elemanına göre iki ana gruba ayrılır: bilyalı rulmanlar ve makaralı rulmanlar. Bilya noktasal temas ettiği için hızlı ve az sürtünmeyle döner; makara çizgi boyunca temas ettiği için çok daha fazla yük taşır.
Aşağıda en yaygın 9 rulman çeşidinin isimleri, nasıl çalıştıkları, hangi yükü taşıdıkları ve nerelerde kullanıldıkları anlatılmıştır. Her çeşidin tam ölçü listesine başlığından ulaşabilirsiniz.
Rulman Tipleri Karşılaştırma Tablosu
| Rulman çeşidi | Radyal yük | Eksenel yük | Devir | Eksen kaçıklığı |
|---|---|---|---|---|
| Sabit Bilyeli Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | — |
| Çift Sıralı Sabit Bilyeli Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | — |
| Açılı Temaslı Bilyalı Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | — |
| Oynar Bilyalı Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | ★★★ |
| Silindirik Makaralı Rulman | ★★★ | — | ★★★ | — |
| Konik Makaralı Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | — |
| Oynar Makaralı Rulman | ★★★ | ★★★ | ★★★ | ★★★ |
| Taban Rulmanı | — | ★★★ | ★★★ | — |
| İğneli Makaralı Rulman | ★★★ | — | ★★★ | — |
★★★ çok iyi · ★★ iyi · ★ sınırlı · — uygun değil. Aynı ölçüdeki rulmanlar arasında göreceli kıyaslamadır.
Aynı Yuvaya Giren 6 Rulman Çeşidi
Aşağıdaki rulmanların hepsi 25 mm mile ve 52 mm yatağa oturur. Çeşit değişince taşıdığı yük ve çıkabildiği devir nasıl değişiyor, katalogdaki gerçek değerlerle:
| Kod | Çeşit | Ölçü (mm) | Dinamik yük | Limit devir |
|---|---|---|---|---|
| 1205 | Oynar Bilyalı Rulman | 25x52x15 | 7,95 kN | 10.000 dev/dak |
| 6205 | Sabit Bilyeli Rulman | 25x52x15 | 14 kN | 11.000 dev/dak |
| 7205 | Açılı Temaslı Bilyalı Rulman | 25x52x15 | 17 kN | 13.000 dev/dak |
| 3205 | Çift Sıralı Sabit Bilyeli Rulman | 25x52x20.6 | 17,8 kN | 9.000 dev/dak |
| NU205 | Silindirik Makaralı Rulman | 25x52x15 | 27 kN | 9.500 dev/dak |
| 30205 | Konik Makaralı Rulman | 25x52x16.25 | 32 kN | 9.000 dev/dak |
Aynı yuvada konik makaralı 30205, oynak bilyalı 1205'ten yaklaşık 4 kat fazla yük taşır. Buna karşılık en yüksek devire açılı temaslı 7205 çıkar. Rulman seçiminde "en güçlüsü" değil, yükün yönüne ve devre uyanı aranır. Seçtiğiniz rulmanın ömrünü ömür hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Sabit Bilyeli Rulman
Diğer isimleri: bilyalı rulman, sabit bilyalı rulman, derin oluklu bilyalı rulman
En yaygın rulman çeşidi. Dünyada üretilen rulmanların büyük kısmı bu tiptir.
Bilezikler üzerindeki derin oluklarda tek sıra bilya döner. Oluk derin olduğu için hem radyal hem iki yönde orta düzey eksenel yük taşır.
Avantajları
- + Yüksek devir
- + Düşük sürtünme ve sessiz çalışma
- + Ucuz ve her yerde bulunur
- + ZZ ve 2RS kapaklı seçenekleri
Sınırları
- − Ağır yük kapasitesi makaralılara göre düşük
- − Eksen kaçıklığını tolere etmez
Kullanım alanları: Elektrik motorları, fanlar, pompalar, ev aletleri, tarım makineleri, bisiklet ve motosiklet.
Çift Sıralı Sabit Bilyeli Rulman
Diğer isimleri: çift sıralı bilyalı rulman, çift sıra bilyalı rulman
Sabit bilyeli rulmanın iki sıralı, daha geniş ve daha güçlü hali.
Aynı bileziklerde yan yana iki sıra bilya bulunur. Genişliği tek sıralıdan fazladır, karşılığında yük kapasitesi artar.
Avantajları
- + Tek sıralıdan daha yüksek radyal yük
- + Eksenel yönde daha rijit
Sınırları
- − Daha geniş yer kaplar
- − Devir sınırı tek sıralıdan düşük
Kullanım alanları: Dişli kutuları, vinç makaraları, tek sıralı rulmanın yetersiz kaldığı dar yataklamalar.
Açılı Temaslı Bilyalı Rulman
Diğer isimleri: açılı temaslı bilyalı rulman, eğik bilyalı rulman
Eksenel yükün belirgin olduğu yerler için tasarlanmış bilyalı rulman.
Bilyalar bileziklere açılı temas eder (genelde 40°). Bu açı sayesinde tek yönde yüksek eksenel yük taşır. İki yönlü yük için genellikle çift olarak, karşılıklı takılır.
Avantajları
- + Tek yönde yüksek eksenel yük
- + Çok yüksek devir
- + Hassas ve rijit yataklama
Sınırları
- − Tek başına tek yönlü eksenel yük taşır
- − Montajda ön yük ayarı gerekir
Kullanım alanları: Takım tezgâhı milleri, pompalar, kompresörler, solucan dişliler.
Oynar Bilyalı Rulman
Diğer isimleri: oynak bilyalı rulman, kendinden ayarlı bilyalı rulman
Mil eğildiğinde veya yataklar tam hizalı olmadığında kendini ayarlayan bilyalı rulman.
İki sıra bilya, dış bilezikteki küresel bir yüzeyde döner. İç bilezik ve bilyalar dış bileziğe göre birkaç derece açılanabilir.
Avantajları
- + Eksen kaçıklığını tolere eder
- + Mil eğilmesine karşı hassas değil
- + Düşük sürtünme
Sınırları
- − Yük kapasitesi aynı ölçüdeki sabit bilyeliden düşük
Kullanım alanları: Uzun miller, tarım makineleri, konveyörler, tekstil makineleri, fanlar.
Silindirik Makaralı Rulman
Diğer isimleri: silindirik makaralı rulman, makaralı rulman
Ağır radyal yükler için silindir şeklinde makaralar kullanan rulman.
Bilya yerine silindirik makaralar kullanılır. Makara bileziğe çizgi boyunca temas ettiği için radyal yük kapasitesi çok yüksektir. NU ve N tipleri eksenel yük taşımaz; NJ ve NUP sınırlı eksenel yük taşır.
Avantajları
- + Çok yüksek radyal yük
- + Yüksek devir
- + Bilezikler ayrılabildiği için kolay montaj
- + Milin eksenel genleşmesine izin verir (NU, N)
Sınırları
- − Eksenel yük taşıma kapasitesi yok ya da çok sınırlı
- − Eksen kaçıklığına hassas
Kullanım alanları: Büyük elektrik motorları, redüktörler, haddehaneler, pompalar, demiryolu araçları.
Konik Makaralı Rulman
Diğer isimleri: konik rulman, konik makaralı rulman
Hem ağır radyal hem ağır eksenel yükü birlikte taşıyan, koni şeklinde makaralı rulman.
Makaralar ve bilezik yüzeyleri koni şeklindedir. Bu geometri, birleşik yükü çok iyi taşır. Tek yönde eksenel yük taşıdığı için genellikle çift olarak, karşılıklı takılır ve ön yük ayarı yapılır.
Avantajları
- + Ağır radyal ve eksenel yük birlikte
- + Darbeli yüklere dayanıklı
- + İç ve dış bilezik ayrı takılır
Sınırları
- − Doğru ön yük ayarı gerekir
- − Devir sınırı bilyalılardan düşük
Kullanım alanları: Tekerlek göbekleri (poyra), traktör ve kamyon diferansiyelleri, şanzımanlar, vinçler.
Oynar Makaralı Rulman
Diğer isimleri: oynak makaralı rulman, küresel makaralı rulman
En ağır yükler ve eksen kaçıklığı için iki sıra fıçı şeklinde makaralı rulman.
İki sıra fıçı biçimli makara, dış bilezikteki küresel yüzeyde döner. Oynak bilyalı rulman gibi kendini ayarlar, ama çok daha yüksek yük taşır.
Avantajları
- + Çok ağır radyal yük
- + Eksen kaçıklığını ve mil eğilmesini tolere eder
- + Darbeli yüklere dayanıklı
Sınırları
- − Devir sınırı düşük
- − Büyük ve ağır
Kullanım alanları: Kırıcılar, titreşimli elekler, madencilik, kâğıt makineleri, gemi şaftları, büyük fanlar.
Taban Rulmanı
Diğer isimleri: taban rulmanı, eksenel bilyalı rulman, baskı rulmanı
Sadece eksenel (mil doğrultusundaki) yük için tasarlanmış rulman. Halk arasında taban rulmanı.
Bilyalar, mile dik iki düz pul arasında döner. Mil yönünde bastıran yükü taşır, radyal yük taşıyamaz. 511 ve 512 serileri tek yönlü, 522 serisi çift yönlüdür.
Avantajları
- + Eksenel yükü düşük sürtünmeyle taşır
- + Basit yapı, kolay montaj
Sınırları
- − Radyal yük taşıyamaz
- − Düşük devir
- − Ayrıca bir radyal rulmanla kullanılmalıdır
Kullanım alanları: Döner tablalar, kriko ve vidalı presler, dikey miller, vinç kancaları.
İğneli Makaralı Rulman
Diğer isimleri: iğneli rulman, iğne makaralı rulman
Çok ince ve uzun makaraları sayesinde en dar alana sığan rulman çeşidi.
Çapına göre çok uzun, iğne gibi ince makaralar kullanılır. Kesiti çok ince olduğu için yer sıkıntısı olan yerlerde, kesitine göre yüksek radyal yük taşır.
Avantajları
- + Çok ince kesit, dar alana sığar
- + Kesitine göre yüksek radyal yük
- + Hafif
Sınırları
- − Eksenel yük taşımaz
- − Mil yüzeyi sertleştirilmiş ve hassas işlenmiş olmalıdır (iç bileziksiz tiplerde)
Kullanım alanları: Şanzımanlar, kardan mafsalları, sallanma kolları, iki zamanlı motor biyelleri, el aletleri.
Sık Sorulan Sorular
Rulman çeşitleri nelerdir?+
Rulmanlar yuvarlanma elemanına göre iki ana gruba ayrılır: bilyalı ve makaralı. Bilyalı rulmanlar sabit bilyeli, çift sıralı sabit bilyeli, açılı temaslı, oynak bilyalı ve taban (eksenel bilyalı) rulmanlardır. Makaralı rulmanlar ise silindirik makaralı, konik makaralı, oynak (küresel) makaralı ve iğneli makaralı rulmanlardır.
Bilyalı rulman ile makaralı rulman arasındaki fark nedir?+
Bilya bileziğe tek bir noktada, makara ise bir çizgi boyunca temas eder. Bu yüzden aynı ölçüde makaralı rulman çok daha fazla yük taşır, bilyalı rulman ise daha hızlı ve daha az sürtünmeyle döner. Örneğin aynı 25x52 mm yuvada 6205 (bilyalı) 14 kN, NU205 (silindirik makaralı) 27 kN dinamik yük taşır.
En çok kullanılan rulman çeşidi hangisi?+
Sabit bilyeli rulman. Ucuz olması, yüksek devirde çalışabilmesi, hem radyal hem eksenel yük taşıyabilmesi ve bakım gerektirmeyen kapaklı versiyonları sayesinde elektrik motorlarından ev aletlerine kadar her yerde kullanılır. 6200 ve 6300 serileri en yaygın olanlarıdır.
Rulman çeşidi nasıl seçilir?+
Önce yükün yönüne bakın: sadece radyal yük varsa sabit bilyeli veya silindirik makaralı, eksenel yük de varsa açılı temaslı veya konik makaralı, sadece eksenel yük varsa taban rulmanı. Sonra yükün büyüklüğüne bakın: ağır yükte makaralı tipler. Mil eğilebiliyor veya yataklar tam hizalı değilse oynak bilyalı ya da oynak makaralı seçin. Yer darsa iğneli rulman kullanılır.
Oynak rulman ne demek?+
Oynak (kendinden ayarlı) rulmanlarda dış bileziğin iç yüzeyi küreseldir. Bu sayede iç bilezik ve yuvarlanma elemanları dış bileziğe göre birkaç derece açılanabilir. Mil eğildiğinde veya iki yatak tam hizalı olmadığında rulman zorlanmaz. Bilyalı olanına oynak bilyalı, makaralı olanına oynak makaralı veya küresel makaralı rulman denir.